Mindfulness is een vorm van open, milde aandacht voor wat zich aandient. Dat kan gaan om gevoelens en gedachten of sensaties in je lichaam. Je neemt waar, merkt op en laat alles dat voorbijkomt gaan zonder erin te verdwalen of weg te drukken. Je hoeft overigens niet perse op een kussentje te zitten om mindfulness te beoefenen. Je kunt ook mindful wandelen of eten. Daarnaast zijn er ook echte mindfulness-trainingen.

Mindfulness-trainingen duren 8 weken zoals Mindfulness-Based Cognitive therapy (MBCT) en Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR). In eerdere onderzoeken werd beweerd dat je brein zelfs veranderde door zo’n training. Zo zouden hersengebieden die in verbinding staan met het geheugen of aandacht meer grijze stof bevatten dan voor de training.

Een studie van de Universiteit van Wisconsin-Madison uit 2022 heeft echter aangetoond dat kortdurende mindfulness-training geen effect heeft op de hersenstructuur en grijze stofdichtheid in vergelijking met de controlegroepen. Dit spreekt verschillende opvattingen tegen over MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction) als therapeutische behandeling. Het onderzoek is tot nu toe het grootste en meest rigoureus gecontroleerde onderzoek( Kral, Davis et al. ) en mogen we daarom serieus nemen. De resultaten van mindfulness zijn dus wat minder spectaculair dan we dachten. Toch kan mindfulness in een aantal gevallen zeker helpen.

Voordelen vooral bij pijn, depressie en verslavingen

Er zijn namelijk verschillende onderzoeken die aantonen dat mindfulness effectief kan zijn bij het verminderen van symptomen van pijn, depressie ed. Bijvoorbeeld, een artikel van de American Psychological Association stelt dat mindfulness kan helpen bij het behandelen van mensen met specifieke problemen, waaronder depressie, pijn, roken en verslaving. Verschillende studies hebben aangetoond dat MBCT (Mindfulness-Based Cognitive Therapy) de terugval bij mensen die eerdere episodes van ernstige depressie hebben gehad aanzienlijk kan verminderen. Dat is natuurlijk een enorme winst. Er wordt zelfs beweerd dat een mindfulness-training van 8 weken net zo goed zou werken als antidepressiva.

Nu is ieder mens anders en wat voor de een werkt zal niet werken voor de ander. Dat wordt wel eens vergeten. Zeker in een tijd dat mindfulness een hype dreigt te worden.

Is mindfulness een hype?

Mindfulness is helaas door alle positieve aandacht in wetenschappelijke tijdschriften en media een hype geworden. Het wordt vaak als wondermiddel gezien voor van alles en nog wat. En dreigt een ‘one size fitss all’-remedie te worden.

Het werkt echter niet voor iedereen en sommige mensen kunnen zelfs negatieve reacties ervaren. Zo kan mindfulness soms sterke emoties of gedachten naar boven brengen die moeilijk te hanteren zijn. Dit kan vooral het geval zijn voor mensen die worstelen met angst, depressie of andere psychische problemen. Uit onderzoek blijkt dat sommige mensen, ongeveer één op twintig, langdurig ontregeld kunnen raken. Zij voelen zich na een mindfulness-cursus slechter dan ervoor. Angst- of depressieklachten kunnen zelfs maanden aanhouden. ( Ruth Baer et al. Clin Psychol Rev. 2019 July)

Hoe zit dat bij HSP?

Hoogsensitieve personen (HSP) zijn van nature gevoelig en kunnen gemakkelijker overweldigd raken door sterke emoties of prikkels. Het is mogelijk dat HSP baat hebben bij mindfulness omdat het kan helpen om emoties beter te reguleren en minder overweldigd te raken. Anderzijds kunnen zij het moeilijk vinden om met de sterke emoties of gedachten om te gaan die tijdens mindfulness-beoefening naar boven kunnen komen.

Je kunt kijken of mindfulness iets voor jou is. Er zijn allerlei gratis mindfulness-apps te downloaden zodat je het kunt uitproberen. Er zijn ook verschillende mindfulness-apps waarvoor je moet betalen zoals https://www.headspace.com/ Of zoek een gecertificeerde trainer bij wie je mindfulness/oefeningen kunt leren.

Mindfulness kan helpen bij stress

Mindfulness is effectief gebleken bij het verminderen van symptomen van pijn, verslaving en depressie en zou ook helpen bij stress-gerelateerde problemen. Katleen Van der Gucht, mindfulness-onderzoeker en mede/oprichter van het Mindfulness-Centre in Leuven, zegt dat je door het beoefenen van mindfulness veerkrachtiger kunt worden en beter om kunt gaan met stress.

Het is echter belangrijk om te onthouden dat mindfulness niet voor iedereen op dezelfde manier werkt en dat het geen wondermiddel is.