HSP en zintuigen

We kennen allemaal de vijf zintuigen: zien, horen, ruiken, proeven en voelen, maar door wetenschappelijk onderzoek zijn er ook andere zintuigen bekend geworden. Denk hierbij aan intuïtie of evenwichtszin.
HSP zijn vaker zeer gevoelig voor sensorische prikkels. Maar niet iedere HSP ervaart hetzelfde. Zo is de een erg gevoelig voor fijne geuren en de ander niet.

Ben ik hoogsensitief?

Eén op de vijf mensen is hoogsensitief. Grote kans dat jijzelf of iemand uit jouw omgeving een hoog sensitief persoon (HSP) is. Maar wat wordt er nu eigenlijk bedoeld met hoogsensitiviteit? Kort gezegd betekent het dat je gevoeliger bent voor sensorische prikkels (extern) en prikkels die uit jezelf komen (intern). Een prikkel is informatie die binnenkomt via de zintuigen; zien, ruiken, horen, proeven, voelen (extern) of via onze gedachten of ons lichaam (intern).

Hieronder worden 10 zintuigen besproken

Gezichtsvermogen
HSP merken sneller informatie in hun omgeving op en zijn zich bewuster van wat zich om hen heen afspeelt.
Uit recent onderzoek blijkt (Uljiie en Takahashi 2022) dat HSP gevoeliger zijn voor visuele prikkels zoals felle lichten.

Gehoor
De meest voorkomende zintuiglijke gevoeligheid betreft het gehoor. Vooral harde geluiden zorgen ervoor dat een HSP zich niet goed meer kan concentreren.
Ook onduidelijke geluiden of subtiele geluiden wordt door HSP beter waargenomen. Dit is terug te zien in het brein; het gebied dat hierbij betrokken is, is sterker geactiveerd bij HSP dan bij niet-HSP ( David et al. 2022)
Waarschijnlijk kunnen HSP beter geconcentreerd luisteren, maar het kost wel wat. Namelijk veel energie.

Reuk
Er blijkt een relatie te zijn tussen gevoeligheid voor reukprikkels en hoogsensitiviteit. Er is nog weinig onderzoek naar gedaan, maar in een recente studie van Ujiie en Takahashi (2022), bleek dat er een significante relatie bestond tussen HSP en reukprikkels. Significant betekent: “niet waarschijnlijk door toeval”

Smaak
HSP zijn waarschijnlijk vaker gevoelig voor smaakprikkels, maar wetenschappelijk bewijs hiervan ontbreekt nog.

Tast
Er is een kleine, maar significante relatie tussen gevoelig zijn voor tastprikkels. (Ujiie en Takhshasi, 2022) Denk aan kledingmerkjes, parfums, sieraden etc. die snel tot irritatie leiden bij HSP. Ook ervaren HSP meer last in het dagelijks leven bij pijn. Er is echter nog geen overtuigend bewijs dat HSP gevoeliger zouden zijn voor pijn.

Proprioceptie
Proprioceptie wordt soms het “zesde zintuig” genoemd, maar het is niet echt een zintuig in de traditionele zin van het woord. Proprioceptie verwijst naar het vermogen van het lichaam om de positie en beweging van de ledematen en andere lichaamsdelen waar te nemen zonder visuele informatie. Dit gebeurt door sensoren in de spieren, pezen en gewrichten die informatie naar de hersenen sturen over de positie en beweging van het lichaam. Dit helpt ons bijvoorbeeld om onze balans te bewaren en gecoördineerde bewegingen uit te voeren zonder dat we constant naar onze ledematen hoeven te kijken.
HSP die hyper gevoelig zijn voor sensorische prikkels zijn waarschijnlijk ook gevoeliger voor prikkels vanuit hun lichaam.

Intuïtie
Intuïtie noemen we ook wel het onderbuikgevoel. Rationeel is het niet te verklaren, maar je lichaam geeft een bepaald signaal. Mensen zeggen dan bijvoorbeeld: ’Ik voel aan mijn water, dat het niet oké is.’ Ze willen een beslissing nemen, die ze niet direct kunnen onderbouwen. Het is te vergelijken met een ‘diep weten-gevoel’.
Kun je interne signalen beter waarnemen, dan neem je waarschijnlijk ook betere intuïtieve beslissingen. HSP ervaren een sterke intuïtie.

Evenwichtszintuig
Het vestibulaire of evenwichtszintuig is het zintuig dat ons helpt om ons evenwicht te bewaren en onze positie in de ruimte waar te nemen. Het bevindt zich in het binnenoor en bestaat uit kleine kanalen gevuld met vloeistof en kleine haartjes die bewegen als we ons hoofd bewegen. Deze beweging wordt omgezet in elektrische signalen die naar de hersenen worden gestuurd om ons te laten weten hoe ons hoofd beweegt en in welke positie het zich bevindt. Dit helpt ons om ons evenwicht te bewaren en te voorkomen dat we duizelig worden als we bewegen.
Het is niet duidelijk of HSP een gevoeliger evenwichtszintuig hebben of niet.

Interoceptie
Interoceptie is het vermogen van ons lichaam om signalen van binnenuit waar te nemen, zoals honger, dorst en pijn. Het helpt ons om te reageren op veranderingen in ons lichaam en om onze basisbehoeften te vervullen. Ons lichaam heeft mechanismen om onze interne omstandigheden constant te houden en ons gezond te houden. Interoceptie speelt hierbij een belangrijke rol door ons bewust te maken van veranderingen in ons lichaam en ons te helpen om op een gepaste manier te reageren.
Uit recent onderzoek blijkt dat HSP hun interoceptieve signalen beter kunnen waarnemen. Veronique de Gucht (2022). Er is echter meer onderzoek nodig voor overtuigend bewijs dat HSP zich bewuster zijn van interoceptieve signalen.

Gevoeligheid voor emoties van de ander
Emoceptie is geen officiële term en wordt niet algemeen erkend als een zintuig.
Hoog Sensitieve Personen (HSP) geven vaak aan dat ze gevoelig zijn voor de stemmingen en emoties van anderen. Dit kan te maken hebben met een verhoogd vermogen om subtiele signalen en aanwijzingen in hun omgeving op te merken en te interpreteren.
Uit onderzoek van Benjamin Tabak et al. (2022) blijken HSP sneller besmet te worden door positieve en negatieve emoties van anderen. Daarnaast voelen ze meer mee met de emoties van de ander en blijken ze ook sterker betrokken te zijn bij de situatie van de ander.
Ook recente breinstudies laten zien dat bepaalde hersengebieden met spiegelneuronen actiever zijn bij HSP (David et al. 2022)
Spiegelneuronen zijn neuronen die geactiveerd worden wanneer we een actie uitvoeren, maar ook wanneer we iemand anders dezelfde actie zien uitvoeren. Dit betekent dat HSP meer empathie hebben en beter in staat zijn om de emoties van anderen te begrijpen en te voelen.

Bron: Herziene druk Het hoogsensitieve brein, Esther Bergsma, 2023