Denken en stress

Het hoogsensitieve brein

Een hoogsensitief brein krijgt veel prikkels te verwerken. Een prikkel is informatie die binnenkomt via de zintuigen; zien, ruiken, horen, proeven, voelen (extern) of via onze gedachten of ons lichaam (intern). Elke prikkel kost tijd en energie om te verwerken. Daarnaast werkt jouw brein op een andere manier. Voer jij een bepaalde taak uit, dan worden meer hersengebieden tegelijkertijd ingeschakeld die je nodig hebt bij verwerking van informatie, dan iemand die niet hoogsensitief is.

Daarnaast zijn bepaalde breinnetwerken actiever bij HSP, zoals het DN of Salience Network, dit is het aandachtsnetwerk. Maar ook het Default Mode Network (DMN) is actiever. Dit netwerk gebruik je in rust. Het SN heeft een sterkere verbinding met het Central Excutieve Network (CEN), dat geactiveerd wordt bij cognitief inspannende taken (denken). De samen werking tussen DN, DMN en CEN lijkt anders te verlopen dan bij niet HSP. Tot slot is ook de structuur van het HSP-brein op microniveau anders. Zie voor meer informatie: Esther Bergsma; het hoogsensitieve brein, 2023.

Stress

Overprikkeling is eigenlijk een soort stress. Kortdurende stress is geen probleem, maar langdurige stress wel. Om overprikkeling te voorkomen moet het brein de kans krijgen om op te laden. Daarom is het cruciaal voldoende herstelmomenten in te plannen op een dag voor jou als HSP. Neem je niet genoeg tijd om bij te tanken dan kan je brein taken minder goed uitvoeren en kun je bv. minder goed focussen, wordt je denken chaotisch of krijg je problemen met je geheugen.

Vaak echter nemen HSP te weinig rust. Misschien heeft dit te maken met het grote verantwoordelijkheidsgevoel dat zij bezitten. Maar juist een HSP heeft meer rust nodig omdat je sneller stress ervaart door jouw diepgaande manier van informatieverwerking. Deze manier van verwerken kost veel energie. Lijf en brein herstellen niet goed genoeg als je te weinig rustmomenten inbouwt. Chronische stress ligt op de loer, omdat je nooit de kans krijgt om helemaal tot rust te komen. Daardoor kun je allerlei gezondheidsklachten ontwikkelen zoals ernstige vermoeidheid.

Hoe je jouw rustmomenten gebruikt is ook van belang. Na flinke mentale inspanning kan het goed zijn om bijvoorbeeld naar muziek te luisteren, maar het kan ook prettig zijn om je te focussen op een hele andere activiteit zoals tekenen of puzzelen. Kies iets waarbij jij je prettig voelt.

Voorspellend brein

Ieder brein maakt voorspellingen over de toekomst op basis van het verleden. Het gebruikt ervaringen uit het verleden op basis van vergelijkbare situaties om er betekenis aan te geven en te voorspellen wat er zou kunnen gebeuren in de toekomst. Heb je al eens een burn-out gehad dan kun je bang worden voor overprikkelende situaties.

Verkeerde voorspelling

Doet je brein verkeerde voorspellingen dan voorspelt het bijvoorbeeld stressvolle situaties zonder dat er iets aan de hand is. Voor HSP’s kunnen negatieve voorspellingen er toe leiden dat ze gemakkelijk in een negatieve stress-spiraal terecht komen.

Alertheid

Ben je voortdurend bang voor overprikkeling, dan word je lichaam steeds alerter. Het anticipeert erop dat het snel moet reageren mocht er echt iets gebeuren. Je staat in de startblokken om te vluchten, te bevriezen of te vechten.

Waarom doe je dat?
De reden dat je bezig bent met het bedenken van overprikkelende situaties in de toekomst is dat je met die gedachten de toekomst probeert te beheersen.

Wat helpt is dit soort gedachten niet te veel aandacht te geven. Niet door ze te negeren, maar ze los te laten. Dit leer je door je brein te trainen met mindfulness-oefeningen.

Headspace is hiervoor bijvoorbeeld een hele fijne Mindfulness-app.